تحول گوشی‌های هوشمند با هوش مصنوعی: از دیتاسنتر تا جیب کاربران
سرمایه‌گذاری‌های گسترده در حوزه هوش مصنوعی، هم معماری پردازشی گوشی‌های هوشمند را دستخوش تغییر کرده و هم بر تأمین حافظه و هزینه‌های تولید تأثیر گذاشته است. ابوالفضل حیدر، مدیرعامل شرکت کسری پارس، در گفت‌وگو با آی‌تی‌ایران، به رقابت بر سر تراشه‌ها، چالش افزایش قیمت حافظه و آینده پردازش هوش مصنوعی در گوشی‌های موبایل می‌پردازد.
جایگاه هوش مصنوعی در صنعت نیمه‌هادی
هوش مصنوعی را می‌توان موتور محرک کل صنعت دانست. بر اساس گزارش دیلویت در سال ۲۰۲۶، فروش سالانه نیمه‌هادی‌ها به حدود ۹۷۵ میلیارد دلار خواهد رسید که تقریباً ۵۰۰ میلیارد دلار آن مربوط به تراشه‌های هوش مصنوعی مولد است. این نشان می‌دهد که صنعت به سمت تولید تراشه‌های کمتر اما با ارزش بالاتر حرکت کرده که این روند، تولید کالاهای دیجیتال و گوشی‌های موبایل را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
تأثیر هوش مصنوعی بر صنعت موبایل
این تغییر دو جنبه دارد: فرصت و چالش. فرصت این است که گوشی‌های مجهز به پردازنده عصبی (NPU) و قابلیت‌های هوش مصنوعی مولد، به یک رده جدید از محصولات تبدیل شده‌اند. تخمین‌ها نشان می‌دهد که حدود ۳۷۰ میلیون گوشی با قابلیت هوش مصنوعی مولد در سال ۲۰۲۵ عرضه خواهد شد و این رقم تا سال ۲۰۲۸ به ۹۱۲ میلیون دستگاه می‌رسد. موسسه کانترپوینت نیز پیش‌بینی کرده که سهم این گوشی‌ها از ۳۰ درصد کل عرضه در سال ۲۰۲۵ به ۵۷ درصد تا سال ۲۰۲۹ افزایش یابد. این بدان معناست که گوشی‌های دارای هوش مصنوعی داخلی دیگر یک محصول لوکس نیستند و در حال تبدیل شدن به استاندارد بازار هستند.
بحران حافظه و تأثیر آن بر گوشی‌های هوشمند
بحران حافظه فشار زیادی بر صنعت وارد کرده است. تراشه‌های حافظه با پهنای باند بالا (HBM) و حافظه‌های مخصوص سرور، ظرفیت تولید را از حافظه‌های مصرفی می‌گیرند. طبق آمار ترندفورس، بیش از ۷۰ درصد تولید جهانی تراشه حافظه به سرمایه‌گذاری‌های هوش مصنوعی اختصاص یافته است. این وضعیت باعث افزایش قیمت می‌شود؛ قیمت قراردادی DRAM معمولی برای اواخر سال ۲۰۲۶ حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد و قیمت NAND فلش ۱۵ تا ۲۰ درصد نسبت به فصل قبل بالاتر خواهد رفت. در نتیجه، سهم حافظه از هزینه ساخت یک گوشی ۸۰۰ دلاری از حدود ۱۴ درصد به ۴۰ درصد افزایش می‌یابد و حافظه به بزرگ‌ترین جزء هزینه‌ای تبدیل خواهد شد.
تغییرات قیمتی در بازار گوشی‌های موبایل
گزارش‌ها حاکی از آن است که عرضه جهانی گوشی موبایل در فصل سوم سال ۲۰۲۶ حدود ۲۰ درصد کاهش یافته و به پایین‌ترین سطح از سال ۲۰۱۲ رسیده است که نتیجه آن افزایش ۲۰ درصدی قیمت گوشی‌های موبایل است. این اولین بار در بیست سال فعالیت من در بازار موبایل است که شاهد افزایش قیمت جهانی گوشی‌ها هستم، به جز مقطعی که به دلیل کرونا زنجیره تأمین جهانی مختل شد. گارتنر نیز پیش‌بینی کرده که قیمت ترکیبی DRAM و SSD تا پایان امسال تا ۱۳۰ درصد افزایش یابد و میانگین قیمت گوشی را حدود ۱۳ درصد بالا ببرد.
واکنش برندهای جهانی به این شرایط
به نظر من، واکنش برندها در سه حوزه خواهد بود: اول، برنامه‌ریزی زودهنگام تأمین و قراردادهای بلندمدت با تأمین‌کنندگان حافظه. دوم، مدیریت هوشمند پیکربندی محصول؛ به این معنا که برندهای بزرگ در این شرایط، هر ظرفیت حافظه را فقط در جایی قرار می‌دهند که کاربر واقعاً به آن نیاز دارد، البته کاهش حافظه‌ای که قابلیت‌های هوش مصنوعی را مختل کند، جزو گزینه‌ها نیست. سوم، بهینه‌سازی نرم‌افزاری مدل‌ها، یعنی فشرده‌سازی و دانلودینا کوانتیزه‌کردن مدل‌ها تا با حافظه کمتر، همچنان تجربه کاربری خوبی ارائه دهند. در این شرایط، مهندسی خوب یک مزیت رقابتی برای برندها خواهد بود.
پردازش روی دستگاه (On-device AI) در برابر پردازش ابری
این بحث «یا این یا آن» نیست، بلکه «هم این هم آن» است. هنوز بخش عمده محاسبات در دیتاسنترهای بزرگ و سرورهای سازمانی انجام می‌شود، اما لایه «لبه دستگاه» یعنی موبایل و لپ‌تاپ برای تأخیر کم، حفظ حریم خصوصی و کارکرد آفلاین، روز به روز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اغلب برندهای گوشی هوشمند همین معماری ترکیبی را دنبال می‌کنند، زیرا می‌خواهند کارهای سبک و حساس به حریم خصوصی روی دستگاه اجرا شود و کارهای سنگین به فضای ابری منتقل گردد.
نگرانی از حباب هوش مصنوعی در بازار چیپ‌ست
این ریسک مطرح است، زیرا به نظر می‌رسد صنعت تقریباً تمام تخم‌مرغ‌های خود را در سبد هوش مصنوعی گذاشته است. در این شرایط خاص حوزه فناوری و فضای کشور، شاید منطقی‌ترین انتخاب برای کسب‌وکارها، برنامه‌ریزی خارج از موج‌های زودگذر و حباب‌ها باشد. البته تشخیص حباب نیز کار ساده‌ای نیست. به نظر من، مطالعه گزارشات موسسات معتبر بین‌المللی کمک می‌کند تا تغییرات بنیادی را سریع‌تر شناسایی کرده و چابک‌تر تصمیم بگیریم.